Με υπογραφή...
Μαύρη Τρίτη και το πρώτο ελληνικό…"κραχ"
Στις 29/10/1929 η Γουόλ Στριτ κατέρρευσε, με τις μετοχές να γίνονται απλά χαρτιά, χωρίς αξία. 56 χρόνια νωρίτερα, στη χώρα μας είχαμε το πρώτο αντίστοιχο κραχ, που οδήγησε στην ίδρυση επίσημου φορέα, δηλαδή Χρηματιστηρίου!
Θέλεις έγκυρη και άμεση ενημέρωση;Βρες μας πρώτους στη GoogleΤίποτα δεν θύμιζε το καλοκαίρι του 1929 στις ΗΠΑ τα όσα θα ακολουθούσαν λίγους μήνες αργότερα. Η χώρα ευημερούσε, οι τράπεζες δάνειζαν σε όποιον το ζητούσε, το εμπόριο κινούνταν με θετικό πρόσημο, κτίζονταν κτίρια, άνοιγαν επιχειρήσεις, το χρηματιστήριο ζούσε μέρες ευημερίας!
Ελάχιστοι ήταν οι προβληματισμένοι, ακόμη λιγότεροι αυτοί που έβλεπαν πως κάτι θα έσκαγε… ΦΟΥΣΚΑ!
Στα μέσα Σεπτεμβρίου, το καλό κλίμα στη χρηματιστηριακή αγορά άλλαξε και γρήγορα πολλές μετοχές άρχισαν να υποχωρούν σε αξία.
Η αποκάλυψη μεγάλου σκανδάλου με απάτες στο Χρηματιστήριο Λονδίνου, με κάμποσες φυλακίσεις, επιδείνωσε ακόμη πιο πολύ το ήδη κακό κλίμα. Η αμερικανική αγορά αξιών συνέχιζε να πέφτει και όλα έδειχναν πως η καταστροφή ήταν κοντά!
Μεγάλες αμερικανικές τράπεζες δέσμευσαν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια ρευστού, για να στηρίξουν τις μετοχές τους, στερώντας ρευστότητα από την αγορά/κοινωνία. Στις 24/10/29 ο Dow Jones έπεσε κατά 9,2%, προκαλώντας σοκ! Την ημέρα εκείνη χάθηκαν από «αξίες» περισσότερα από 30 δισ. δολάρια.
Τη Δευτέρα 28/10 η αγορά θα πέσει κατά 12,1%, με απώλειες 17 δισ. δολαρίων.
Την επομένη η Γουόλ Στριτ θα καταρρεύσει! Τράπεζες που είχαν επενδύσει σε μετοχές λεφτά των πελατών τους, ακόμη και οι ίδιες, απώλεσαν αμύθητα ποσά από μία πτώση-γίγας, 12%, που εξαΰλωσε ό,τι είχε μείνει όρθιο!
Οι μετοχές έγιναν απλά διακοσμητικά χαρτιά…
Οι συνέπειες ήταν τρομακτικές. Μέσα σε μερικούς μήνες, 9 εκατομμύρια λογαριασμοί καταθέσεων θα μηδενιστούν, οι άνεργοι θα ανέλθουν σε 14 εκατ. και οι αυτοκτονίες μέχρι το τέλος του 1930 θα φτάσουν τις 23.500.
Συνέπειες παντού
Το αποκαλούμενο κραχ του '29, απόρροια κερδοσκοπικής μανίας μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο (1919), βασίστηκε σε πόδια πήλινα, που έσπασαν μόλις κάτι στράβωσε!
Οι επιπτώσεις στην Ευρώπη ήταν μεγάλες σε όλες τις χώρες. Ανεργία, ύφεση, οικονομική απραξία, τραπεζικό χάος…
Στην Ελλάδα, όπου ήδη η χώρα ταλαιπωρούνταν σκληρά από τις επιπτώσεις του προσφυγικού, των κινημάτων και των αδύναμων κυβερνήσεων, οι οικονομικές επιπτώσεις ήταν βαριές επίσης. Άλλωστε, η χώρα πάντα είχε να αντιμετωπίσει και το αιώνιο θέμα του δημοσίου χρέους!
Οι άνεργοι διπλασιάστηκαν, οι εξαγωγές, ειδικά οι αγροτικές, μειώθηκαν αισθητά, μειώθηκαν οι τιμές, η παραγωγή και το εισόδημα. Το συνάλλαγμα έγινε τρομερά δύσκολο, τα δημόσια έργα κόλλησαν, ελλείψει πόρων! Το '32 θα ακολουθήσει στάση πληρωμών.
Το κακό θα κρατήσει 1,5-2 χρόνια και το κλίμα θα αρχίσει να αλλάζει μετά το '32… με τρόπο όμως που θα δημιουργήσει συνθήκες στην Ευρώπη για την ανάληψη της εξουσίας από καθεστώτα που θα δημιουργήσουν συνθήκες με κατάληξη τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο (1939-45).
Πάντως, κανείς από τους ειδικούς δεν έπαψε ποτέ να μιλά και για παιχνίδια κερδοσκόπων στην αμερικανική, αλλά και στις άλλες μεγάλες χρηματιστηριακές αγορές.
Και όταν παλεύουν οι κερδοσκόποι, την πληρώνουν οι μικροί! Και οι μικροί ήταν πολλοί περισσότεροι από τους πιο ισχυρούς.
Ελληνικά δεδομένα
Στη χώρα μας Χρηματιστήριο δεν υπήρχε μέχρι το 1876. Νωρίτερα, στον άνω όροφο του θρυλικού καφενείου «Η Ωραία Ελλάς», Ερμού και Αιόλου, μαζεύονταν πολλοί επαγγελματίες, επιχειρηματίες, έμποροι, ανταλλάσσοντας απόψεις για τα οικονομικά πράγματα της ώρας, μιλώντας για οικονομικές εξελίξεις, τις εξελίξεις στον τραπεζικό κλάδο κ.ά.
Σταδιακά δημιουργήθηκε ένα άτυπο κίνημα ανταλλαγής χρεογράφων, μετοχών εταιρειών, συναλλάγματος, εμπορικών ειδών, εμπορευμάτων κ.λπ. «Μετοχοπρατήριον» το ονόμαζαν, που σε μεγάλο βαθμό λειτουργούσε με χαρακτηριστικά χρηματιστηρίου.
Κάτι αντίστοιχο συνέβαινε και στην τότε ευημερούσα Ερμούπολη Σύρου και κατόπιν στον Πειραιά, λόγω λιμανιού.
Μάλιστα, η «Οικονομική Λέσχη» του Πειραιά μετονομάστηκε σε Χρηματιστήριο. Τα πάντα θα άλλαζαν στις αρχές της δεκαετίας του 1870, με αφορμή τα Λαυρεωτικά, το πρώτο και πολύ σκληρό για μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας χρηματιστηριακό σκάνδαλο, που τελικά οδήγησε το 1876 (30 Σεπτεμβρίου) στην ίδρυση επίσημου χρηματιστηριακού φορέα από την κυβέρνηση Αλέξανδρου Κουμουνδούρου.
Laurium
Το 1862 ένα ελληνικό ιστιοφόρο «έδεσε» σε λιμάνι της Σικελίας, σε «σκάλα» κάποιου ορυχείου της περιοχής. Ο καπετάνιος ζήτησε να «ξεσαβουρώσει» το πλοίο και το πλήρωμα το έκανε αμέσως.
Κάποια πέτρινα αγκωνάρια πετάχτηκαν στη στεριά… και αυτό κέντρισε το ενδιαφέρον του Ιωάννη Βαπτιστή Σερπιέρι (Giovanni Battista Serpieri), ιδιοκτήτη του ορυχείου και ισχυρού οικονομικού παράγοντα της περιοχής.
Ρώτησε το πλήρωμα πού είχαν βρει αυτά τα πετρώματα… και αυτοί του απάντησαν από το Laurium, δηλαδή από το Λαύριο.
Ο δαιμόνιος Ιταλός έψαξε και έμαθε πως στη Λαυρεωτική, από τα χρόνια της Αρχαιότητας, λειτουργούσαν τεράστια μεταλλεία, με παραγωγή πλήθους μεταλλευμάτων, με παραγωγή που κράτησε μέχρι τους πρώτους μετά Χριστόν αιώνες. Στη συνέχεια η μεταλλευτική δραστηριότητα σταμάτησε!
Άνθρωποι του Σερπιέρι ήρθαν στη Λαυρεωτική, ερεύνησαν τα παλιά μεταλλεία και ενημέρωσαν τον εργοδότη τους πως μπορούσε να αποκτήσει ξανά ζωή η περιοχή, με σημαντικό οικονομικό αποτύπωμα για τον επενδυτή!
Ο κύβος είχε ριφθεί! Ο Σερπιέρι ήρθε για επαφές στην Ελλάδα, με σκοπό να πάρει τα δικαιώματα της επαναλειτουργίας των μεταλλείων.
Βάσει νόμου, στη χώρα δεν επιτρέπονταν εξορυκτικές δραστηριότητες από ιδιώτες, κάτι που άλλαξε ώστε να δοθεί η δυνατότητα να «ξαναγεννηθεί το Λαύριο» και η εθνική οικονομία, αφού από την αρχαιότητα ήταν δεδομένος ο τεράστιος πλούτος τους.
Το 1864 ιδρύεται η εταιρεία (Roux Serpieri Fressynet CE), με βασικούς μετόχους τον Σερπιέρι και τον Θεόδωρο Ροδοκανάκη, γόνο πανίσχυρης οικογένειας από τη Χίο, με πλούσια διεθνή δραστηριότητα, καθώς και τον Γεώργιο Παχή, νομικό, που βοήθησε ουσιαστικά στην αλλαγή των όσων ίσχυαν για την εκμετάλλευση των μεταλλείων.
Στην εταιρεία παραχωρήθηκε έκταση 11.000 στρεμμάτων για εξορυκτικές εργασίες. Το 1865 λειτούργησαν κάμινοι και ξεκίνησε η παραγωγή αργύρου και μολύβδου.
Σταδιακά η λαυρεωτική γη θα βγάλει από τα σπλάχνα της περισσότερους από 200 διαφορετικούς τύπους μεταλλευμάτων.
Η εταιρεία, εκτός όμως από τις εξορυκτικές εργασίες, ξεκίνησε και εκμετάλλευση των αποκαλούμενων εκβολάδων, τεράστιων ποσοτήτων χώματος από την αρχαιότητα, που επίσης διέθεταν σημαντικές ποσότητες μεταλλευμάτων, που δεν μπορούσαν να διαχωριστούν τότε λόγω έλλειψης τεχνολογικών δυνατοτήτων! Για τη δραστηριότητα αυτή δεν καταβάλλονταν φόροι στο κράτος, κάτι που θα αποτελούσε την αιτία του κακού για τα όσα θα ακολουθούσαν.
Κόμματα της αντιπολίτευσης, με πρώτο τον Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, ζήτησαν να σταματήσει αυτή η δραστηριότητα, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση Κουμουνδούρου να θέσει το θέμα της ιδιοκτησίας αυτών των καταλοίπων. Έτσι θα έρθει νόμος που θέτει ισχυρούς περιορισμούς για την εκμετάλλευση των εκβολάδων, και αυτό με υψηλή καταβολή φόρων.
Η ξένη εταιρεία αντιδρά έντονα, κινεί νομικές διαδικασίες, ζητώντας να μην ισχύσουν αναδρομικές μεταβολές.
Μάλιστα, ζητά την άμεση εμπλοκή των κυβερνήσεων Ιταλίας και Γαλλίας, λόγω καταγωγής των ξένων ιδρυτών και μετόχων της, απαιτώντας αποζημίωση 20.000.000 φράγκων για ηθική και οικονομική βλάβη. Οι ξένες πιέσεις είναι έντονες, ενώ οι 5 κυβερνήσεις σε διάστημα 3 ετών δεν έφεραν λύση στο θέμα.
Ο πολιτικός κόσμος δεν είχε ενιαία θέση και η κατάσταση παρέμενε προβληματική. Και κάπου εκεί ήρθαν οι φήμες, που κάποιοι πολιτικοί, όπως ο λαϊκιστής Δεληγιώργης, τις φούντωσαν!
Στις εκβολάδες υπήρχε ακόμη και χρυσός!
Τη λύση έρχεται να δώσει ο βαθύπλουτος Ανδρέας Συγγρός, τραπεζίτης, πλοιοκτήτης, μεγαλέμπορος, βιομήχανος. Το 1873, κατόπιν επαφών με την ξένη εταιρεία, αναλαμβάνει την εκμετάλλευση των μεταλλουργικών δράσεων μέσω της νεοσύστατης «Ελληνικής Εταιρείας Μεταλλουργιών Λαυρίου». Φυσικά, οι φήμες για απίστευτο πλούτο στο Λαύριο δεν μειώθηκαν… ΑΝΤΙΘΕΤΑ, φούντωναν συνεχώς.
Άρχισαν να κυκλοφορούν μετοχές της εταιρείας, χέρι χέρι, στο άτυπο χρηματιστήριο της «Ωραίας Ελλάδος», κάτι που οδήγησε στο συμπέρασμα πως υπήρχε ευκαιρία για να πλουτίσει κάποιος.
Από τις αρχές Μαρτίου του 1873, καθημερινά άλλαζαν χέρια «χαρτιά/μετοχές» της εταιρείας. Άνθρωποι από κάθε γωνιά της χώρας, που πίστεψαν στις φήμες για δυνατότητα πλουτισμού, πούλησαν χωράφια, ζωντανά, ακίνητα, κοσμήματα… ό,τι είχαν για να μπορέσουν να αγοράσουν μετοχές της (ΕΕΜΛ).
Στο καφενείο «Ωραία Ελλάς», όσοι είχαν μετοχές τις πουλούσαν μόλις έβρισκαν τιμή, με κέρδος!
Από τις 200 δραχμές, γρήγορα η τιμή εκτοξεύθηκε στις 310 δραχμές, με τις «φήμες για τα ατελείωτα κοιτάσματα πλούτου» να μην υποχωρούν ποτέ!
Η πραγματικότητα όμως ήταν διαφορετική. Η ξένη εταιρεία συνέχισε τις εξορυκτικές της δράσεις μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970, όταν και τα πάντα τελείωσαν… αφού η γη είχε στερέψει!
Η ωμή πραγματικότητα ήταν πως στις εκβολάδες δεν υπήρχε τίποτα από όλα αυτά που κάποιοι είχαν αφήσει να εννοηθεί πως υπήρχαν. Μόνο ποσότητες μεταλλευμάτων υπήρχαν, που θα μπορούσαν να «αφαιρεθούν» κατόπιν επεξεργασίας και φυσικά να πωληθούν! ΧΡΥΣΟΣ ΓΙΟΚ όμως!
Τα νέα κυκλοφόρησαν γρήγορα και ξεκίνησε η κατρακύλα! Η αξία των μετοχών της ΕΕΜΛ άρχισε να υποχωρεί καθημερινά… σύντομα δε, θα γίνονταν χαρτιά άνευ ουσίας!
Χιλιάδες ήταν αυτοί που στα χέρια τους είχαν πλέον μετοχές με τιμή… ΜΗΔΕΝ!!
Μια φούσκα ήταν που έσκασε γρήγορα. Πλήθος απλών ανθρώπων είχαν χάσει τα πάντα κυριολεκτικά… χωρίς να μπορούν να ζητήσουν και ουσιαστικές ευθύνες από κάποιους υπαιτίους!
Ο Συγγρός μπήκε στο στόχαστρο πολλών, με τον ίδιο να δηλώνει πως… «ένα μεγάλο κοινό άσχετων με τα οικονομικά και χρηματιστηριακά πράγματα έπεσε θύμα επιτήδειων και κερδοσκόπων, που απλά εκμεταλλεύτηκαν την άγνοιά τους. Πώς ήταν δυνατό κάτι που από την αρχαιότητα είχε αφεθεί τελείως να μπορούσε πλέον να γεμίσει κάποιους με πλούτο;».
Η υπόθεση ονομάστηκε «Λαυρεωτικά» και έληξε το 1874, με την καταστροφή χιλιάδων πολιτών. Το σκάνδαλο έφερε στην επιφάνεια την έλλειψη διαφάνειας, εμπιστοσύνης και σοβαρότητας…
Ο Συγγρός, που σαν τραπεζίτης δάνειζε από χώρες όπως η Ελλάς μέχρι αυτοκρατορίες όπως η Οθωμανική, αν και στιγματίστηκε ως ο απόλυτος υπαίτιος των Λαυρεωτικών και του χρηματιστηριακού σκανδάλου… δεν λογοδότησε ποτέ! Πάντως, οι δωρεές του έχουν μείνει στην ιστορία.
Ακολουθήστε το antenna.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις!